شب اشک و توبه

عزیزانم امشب شبه عشقه اونم چه عشقی

دارم از دست می‏روم. کسی هست به فریاد دل من برسد؟ تا خدا راه درازی دارم.

جاده‏ای می‏خواهم که قدم‏های گریزانم را

به در خانه آن «دوست» برد؛ یک «میان‏بُر» به حریم بالا

نکند مرگ مجالم ندهد.

نکند زنده نباشم، نرسم! نکند عمر کفافم ندهد!

شانه‏ام خرد شده از بار گناه.

فرصتی می‏خواهم تا زمین بگذارم.

همه پل‏های پشت سر من ویران است.

راه برگشتی نیست. من ماندم و یک‏سال غم دربه‏دری؛ غم خانه به دوشی، شانه‏ای می‏خواهم تا یک دل سیر بگریم از درد. من شنیدم که خدا

نردبانی دارد.

به بلندای سعادت، شبی از این شب‏ها، یک شب می‏نهد روی زمین.

من شنیدم که شبی از شب‏ها

می‏شود یک شبه پیمود ره صد ساله. من پی روزی خود آمده‏ام.

من شنیدم که ملائک تا صبح

می‏برند آن بالا

عطر اندوه بنی‏آدم را

من به دنبال خودم می‏گردم.

شب قدر است آیا؟

شب تسبیح و مناجات و سلام.

چشم بر هم بزنی، سحر از راه رسید و تو هنوز در خوابی.ها، مبادا که بگویند به تو سحر از راه رسید است و قلندر در خواب! جامه را از تن خود خواهم کند

شب اشک و توبه

شب ویرانی من،

شب مهمانی «او»

شب بیزاری من از دنیا.

شب دلجویی او از مهمان

شب قدر است آیا؟

من همان بنده از «دوست» فراری هستم

من همان چهره غمگین پریشان‏حالم، من همان آدم خاطی و گنه‏آلوده‏ام

شب قدر است آیا؟

چه کسی می‏گوید: «شب دراز است و قلندر بیدار»؟

شب، کوتاه است

این دقایق همگی نایابند. لحظه‏ها می‏گذرند.

چشم بر هم بزنی، سحر از راه رسید و تو هنوز در خوابی.ها، مبادا که بگویند به تو سحر از راه رسید است و قلندر در خواب! جامه را از تن خود خواهم کند

جوشنی می‏پوشم، بند بندش از نور

جوشنی می‏پوشم. همه از جنس عطوفت، احسان

شب قدر است امشب! تا سحر بیدارم

تا سحر دانه به دانه، غم خود می‏بارم

تا سحر، سر به زانوی «تو» می‏گریم زار، تا سحر، توبه به درگاه خدا

شب قدر است امشب

حیف اگر در شب قدر، قدر خود نشناسیم!

اعمال شب قدر

يحيى بن علاء گويد: ((حضرت صادق (عليه السلام ) سخت بيمار بود، دستور داد او را به مسجد رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) بردند. آنجا تا صبح شب بيست و سوم ماه رمضان بيتوته كرد.))⁽⁸²⁾
براى انسان مومن ، سزاوار نيست تا در شبى كه آسمانيان ميهمان او شده اند، حجاب غفلت به روى خويش اندازد و خود را از همنشينى با آنها محروم سازد؛ لذا مستحب است ، آن شب را تا صبحگاهان شب زنده دارى نمايد و اين خود نوعى مبارزه با خمودگى و سستى و خواب سنگينى است كه انسان را از هدف هاى عالى اش باز مى دارد و از همه مهم تر اين كه طريق شكستن شب و خاتمه دادن به حاكميت ظلمت را به ما مى آموزد و آدمى را به مقام ((محمود)) مى رساند.

مگو شبى به عبادت چگونه روز كنم		كه دوست را ننمايد، شب وصال ، دراز
بر آر دست تضرع ، ببار اشك ندم		ز بى نياز بخواه ، آنچه بايدت بى ناز

3. شناخت شاءن قرآن
4. تلاوت قرآن
چه لذت بخش است كه در شب نزول قرآن ، كنار چشمه سار كلام وحى خاضعانه بنشينيم و دل و قلب تشنه را از آن سيراب نماييم . و چه شيرين و شور آفرين است لحظه فرا رسيدن وقت ديدار و عروج كه مريضان و دردمندان در ساحت قرآن دست نياز بلند مى كنند و زمزمه ((القرآن شفاء)) را سر مى دهند.
شبى كه تلاوت قرآن (هر قدر ميسور باشد) در آن شب ، بهترين ذكر است ، به خصوص تلاوت سوره هاى ((يس ))، ((عنكبوت ))، ((روم ))، ((دخان )).
در تلاوت قرآن ، اولين نكته اى كه لازم است مورد توجه قرار گيرد، الهام گرفتن از آن براى تقويت فكر و انديشه و ايمان و شناخت مبداء و معاد و يافتن راه سعادت و فلاح و قرب الى الله است و دومين نكته ، اهداى ثواب آن به اروح طيبه انبيا و ائمه هدى (عليهم السلام ) و شهدا و صلحا و علما و گذشتگان به خصوص بنيان گذاران مراكز مذهبى كه خود سبب مضاعف شدن ثواب مى گردد و سومين نكته ، رعايت آداب قرائت است .
5. توبه و استغفار
چه فرصتى بهتر از شب قدر براى آشتى كردن با خدا و بازگشت به سوى او، شبى كه مى توان آبرومندان درگاه حق و ملائكه و روح و قرآن را واسطه قرار داد و آن گاه با دلى سرشار از اميد به رحمت و مغفرت ، متوجه رب العالمين شد؛ به حق ، شب قدر، شب توبه و بازگشت به سوى خداست كه :
ان الله يحب التوابين و يحب المتطهرين .⁽⁸³⁾
به راستى خدا افرادى را كه پى در پى توبه و استغفار مى كنند و نيز طهارت جويان و پاكى طلبان را دوست دارد.

فرارى ها ز عصيان باز گرديد		به الطاف خدا دمساز گرديد
بينديشيد، يزدانى رحيم است		به راه آييد رحمان و كريم است
گناه بنده عاصى ببخشد		به هر ادعوك صد لبيك گويد

در بعضى از اخبار آمده است ، زمانى كه فرد گنهكار از كرده خود پشيمان شد و به سوى خدا بازگشت و گفت :
الهى انا اءساءت . يقول الله تعالى : و انا سترت ؛
خدايا من بد كردم . خداوند متعال مى فرمايد: من آن را پوشاندم .
فيقول : ((الهى انا ندمت ؛ من پشيمان شدم .))
خداوند مى فرمايد:
((و انا قبلت ؛ من هم قبول كردم .))
و مى فرمايد:
ايها الشاب ، اذا تبت ثم نقضت ، فلا تستحى ان ترجع الينا؛
اى جوان ! چنان چه توبه كردى و شكستى ، از اين كه دوباره به سوى ما باز گردى شرمگين مباش .
و اذا انقضت ثانيا، فلا تستحى او يمنعك الحياء ان تاءتينا ثالثا، و اذا انقضت ثالثا، فارجع لينا رابعا...
((هر گاه براى دومين بار توبه خود را شكستى ، شرمگين مباش و مبادا حيا تو را از بازگشت به سوى ما براى سومين بار باز دارد و اگر بار سوم هم توبه خود را شكستى ، باز هم براى چهارمين بار به سوى ما باز گرد.))
فاءنا الجواد الذى لا ابخل ؛
((منم بخشنده اى كه بخل نمى ورزم .))
و انا الحليم الذى لا اعجل ؛
((منم حليم و بردبارى كه عجله نمى كنم .))
و انا الذى استر على المعاصى و اقبل التائبين و اعفو عن الخاطئين و ارحم النادمين و انا ارحم الراحمين ؛
((منم آن كه بر گناهان پرده مى افكنم و توبه كنندگان را مى پذيرم و از خطاكاران در مى گذرم و به پشيمانان رحم مى نمايم و منم ارحم الراحمين .))
من ذا الذى اءتى الى بابنا فرددناه ؛
((چه كسى به درگاه ما آمد و او را رد كرديم ؟))
من ذا الذى ، لجاء الى جانبنا، فطردناه ؛
((چه كسى به ما پناه آورد و ما او را رد كرديم ؟))
من ذا الذى ، تاب الينا و ما قبلناه .
((چه كسى به نزد ما بازگشت كه او را نپذيرفتيم ؟))
من ذا الذى ، طلب منا و ما اعطيناه .
((چه كسى از ما خواهشى كرد كه به او عطا نكرده باشيم ؟))
من ذا الذى استقال (استغفر) من ذنبه فما غفرناه ؛
((چه كسى از ما طلب آمرزش كرد كه ما او را نيامرزيده باشيم ؟))
انا الذى اغفر الذنوب ، و استر العيوب ، و اغيث المكروب ، و ارحم الباكى الندوب و انا علام الغيوب ؛⁽⁸⁴⁾
((منم خدايى كه گناهان را مى آمرزم و عيب ها را مى پوشانم و اندوهناكان را يارى مى رسانم و بر گريه كننده و زارى كننده رحم مى كنم و منم داناى امور آشكار و نهان .))
چرا بايد استغفار كرد؟
هر عملى داراى آداب و رسوم و شرايط و موانعى است كه با رعايت آنها استغفار واقعى تحقق مى يابد.
شرايط توبه و استغفار
اول : پشيمانى از گناه (الندم على ما مضى ).
دوم : تصميم هميشگى بر ترك گناه و كج روى ها و كج انديشى ها (العزم على ترك العود اليه ابدا.)
سوم : اداى حقوق مردم (ان تؤ دى الى المخلوقين حقوقهم .)
چهارم : تدارك واجبات (ان تعمد الى كل فريضه عليك ضيعتها فتؤ دى حقها.)
پنجم : از بين بردن گوشت هاى حرام ان تعمد الى اللحم الذى ، نبت على السحت ، فتذيبه بالاحزان ...
ششم : چشيدن رنج عبادت ⁽⁸⁵⁾ ان تذيق الجسم اءلم الطاعة كما اذقته حلاوه المعصيه .
6. خواندن دعاى جوشن كبير و ديگر ادعيه ماءثوره
از جمله :
اللهم انى امسيت لك عبدا داخرا، لا املك لنفسى نفعا و لا ضرا و لا اءصرف عنها سوءا، اشهد بذلك على نفسى ، و اعترف لك بضعف قوتى و قلة حيلتى ، فصل على محمد و آل محمد و اءنجز لى ما وعدتنى و جميع المؤ منين و المؤ منات من المغفرة فى هذه الليلة و اءتمم علىّ ما آتيتنى فانى عبدك المسكين المستكين الضعيف الفقير المهين ، اللهم لا تجعلنى ناسيا لذكرك فيما اوليتنى و لا غافلا لاحسانك فيما اعطيتنى و لا آيسا من اجابتك و ان ابطاءت عنى فى سراء او ضراء او شدة او رخاء او عافية او بلاء او بؤ س ‍ او نعمآء، انك سميع الدعاء؛⁽⁸⁶⁾
خداوندا، من در حالى كه بنده آستان بوس تو بودم ، شب را به پايان بردم ، مرا انديشه سود و زيانى براى خويشتن نيست و قدرت آن را در خود نمى بينم كه بدى را از خويش دور نمايم ، اين اعتراف را به زيان خود و به سبب ناتوانى و درماندگى مى كنم ، پس از تو مى خواهم كه بر محمد و آل او رحمت فرستى و آنچه را كه از آمرزش به من و همگى زن و مرد مؤ من نويد داده اى ، به انجام رسان و نعمت خود را بر اين بنده فقير و بيچاره و ناتون ، كامل گردان ؛ خداوندا، مرا از ياد خود فراموشى مده ، به خاطر آنچه كه به من ارزانى داشته اى و مرا بى خبر از احسان و نوميد از رحمتت قرار مده ، هر چند سستى در نهان و آشكار و سلامت و بيمارى و سختى و آسودگى از سوى من بوده باشد، كه تو دعاى ما را مى شنوى و اجابت خواهى كرد.))
فهرست برخى از شرح هاى ادعيه رمضان
براى بهره ورى بيشتر خوانندگان عزيز و شب زنده داران بيدار دل از ذكر و دعا و با تاءمل در مضامين و معانى آنها مناسب ديديم كه به برخى از كتاب هايى كه درباره ادعيه ماه مبارك رمضان نوشته شده اشاره كنيم تا از اين معارف بلند و آموزنده بيشترين استفاده را ببريم :
* آيينه مكارم ، سيد روح الله خاتمى (رحمه الله عليه )، شرحى است بر دعاى مكارم الاخلاق
* شرح الاسماء الحسنى ، ملا هادى سبزوارى ، شرح دعاى جوشن كبير است .
* شرح اسماء الحسنى ، سيد حسين همدانى درودآبادى .
* تفسير دعاى سحر، امام خمينى (رحمه الله عليه )، ترجمه سيد احمد فهرى .
* معارف الهى (شرح دعاى سحر)، احمد زمرديان شيرازى .
* معارف الهى (شرح دعاى سحر)، استاد حسين مظاهرى .
* شرح دعاى سحر، آية الله حبيب الله شريف كاشانى .
* شرح دعاى سحر، آية الله سيد ابوالحسن قزوينى (رحمه الله عليه ).
* عشق و رستگارى (شرح دعاى ابوحمزه ثمالى )، احمد زمرديان .
* راز سحرگاهى (شرح دعاى ابوحمزه ثمالى )، سيد حسين فاتحى .
* ذخيرة المعاد، ملا نوروز على (فاضل بسطامى ).
* عنوان الكلام ، آية الله ملا محمد باقر فشاركى .
* مجالس الواعظين ، مرحوم شيخ ذبيح الله محلاتى .
* نيايش در رمضان ، آقاى على حجتى كرمانى .
* بيان حقيقت (شرح دعاى افتتاح )، احمد زمرديان .
* شرح دعاى مكارم الاخلاق ، سيد كاظم ارفع .
* تفسير دعاى مكارم الاخلاق ، محمد على بهمنى رامهرمزى .
* مكارم الاخلاق ، شمس المحدثين ، على بن حسن حسينى .
* شرح دعاى شريف مكارم الاخلاق ، محسن كتابچى .
* شرح دعاى افتتاح و كميل ، محمد شهاب الدين العراقى .
* بشنو از نى ، عين - صاد (على صفايى ).
* سيناى نياز، جواد محدثى .
* شرح دعاى افتتاح ، محمد بن موسى العراقى لبزشلونى .
* شرح دعاى سحر، احمد احسانى ، شرح از حاج محمد كريم بن ابراهيم* كرمانى .
* شرح دعاى افتتاح ، آية الله محمد رضا مهدوى كنى .
* شرح و تفسير دعاى مكارم الاخلاق ، محمد تقى فلسفى .
7. توسل به ولايت ائمه هدى
با توجه به آيه شريفه كه مى فرمايد:
يا اءيها الذين آمنوا اتقوا الله و ابتغوا اليه الوسيلة ؛⁽⁸⁷⁾
اى ايمان آورندگان ! از خدا پروا نموده و وسيله اى براى رسيدن به او بجوييد.
(در لغت به آنچه كه توسط آن به چيزى توصل و تقرب جويند، ((وسيله )) مى گويند.)
در شب مبارك قدر وسيله اى مطمئن تر از ائمه هدى (عليهم السلام ) براى انسان وجود ندارد، پس بايد به ايشان توسل جست ، مخصوصا به مولى الموحدين ، على بن ابى طالب (عليه السلام ) كه ((ليالى قدر)) مصادف با شهادت مظلومانه آن امام متقين است و نيز با تمسك به زيارت ابا عبدالله الحسين (عليه السلام ) به درگاه حضرت احديت به استغاثه پرداخت .
8. نماز
در اين شب فرشتگانى كه به زمين فرود مى آيند، بايد شاهد و ناظر ركوع و سود خالصانه و متواضعانه انسان باشند تا بدين وسيله ، اشرفيت و خليفة اللهى او براى ايشان تفسير گردد و رمز سجده ملائكه را در برابر آدم دريابند؛ لذا در رديف اعمال و وظايف ليالى قدر، نماز كه سرلوحه همه عبادات است ، به طرق مختلف وارد شده است :
اولا: خواندن نمازهاى قضا شده در گذشته - به خصوص نمازهاى سال اخير؛
ثانيا: خواندن نمازهاى مستحبى براى كسب ثواب بيشتر، از جمله نمازهاى ذيل :
الف ) خواندن دو ركعت نماز با يك سلام ، همچون نماز صبح ، با اين تفاوت كه در هر ركعت پس از حمد، هفت مرتبه ((سوره توحيد)) بخواند و بعد از سلام ، هفتاد مرتبه ((استغفر الله و اتوب اليه ))⁽⁸⁸⁾ بگويد.
ب ) خواندن صد ركعت نماز، هم چون نماز صبح به صورت دو ركعتى و نيز مجاز است به جاى اين صد ركعت ، شش روز از نمازهاى قضا شده خود را به جا آورد، به گونه اى كه از ظهر روز اول شروع كرده و در عشاى روز ششم ختم نمايد.
9. قرآن بر سر گرفتن
بر سر گرفتن قرآن با آن حالات خضوع و خشوع ، نشانه تسليم در برابر دستورهاى حياتبخش و سعادت آفرين آن است و بيانگر اين كه مسلمان ، كسى است كه قرآن را دائما در انديشه و فكر خويش دارد و دستورها و احكام آن را در عمل پياده مى كند.
استاد حسن زاده آملى - دام ظله الوارف - در نكته 490 كتاب هزار و يك نكته خود گويد:
((در ليالى قدر، قرآن به دل كن ، نه فقط قرآن به سر، كه اولى جوهر ذات تو گردد و دومى خارج از گوهر تو است .))
10. تجديد عهد با امام زمان (عج ) و خواندن دعاى فرج
از ائمه معصومين نقل است كه در شب بيست و سوم ماه رمضان و در طول آن ماه مبارك ، در هر حالى (نشسته و ايستاده ) و هر زمانى پس از ذكر و ياد خداى تعالى و درود فرستادن بر محمد و آل او (عليهم السلام ) اين دعا را بخوان :
اللهم كن لوليك الحجه بن الحسن صلواتك عليه و على آبائه فى هذه الساعه و فى كل الساعه وليا و حافظا و قائدا و ناصرا و دليلا و عينا، حتى تسكنه ارضك طوعا و تمتعه فيها طويلا.⁽⁸⁹⁾
((بارالها در اين هنگام و براى هميشه ولى امرت ، امام زمان حجه بن الحسن را - كه درودهايت بر او و پدرانش باد - سرپرست و نگهدار و رهبر و ياور و نگهبان باش تا گيتى را به فرمان او آورى و تا دير زمان بهره مندش ‍ گردانى .))
و نيز دعاى شريف افتتاح كه به امر آن حضرت مستحب است تا در هر شب رمضان خوانده شود و دعاهاى ماءثور و غير ماءثور ديگر كه در خصوص ‍ حضرتش وارد شده است ، زيرا گفته اند:
((دعا به آن بزرگوار، نوعى از اداى حق ايشان است ، كه جزء بهترين اعمال مى باشد و فوايد بى شمارى نيز براى خود ما هم دارد.))
تذكرات لازم
1. براى اين كه اعمال و عبادات ما مقبول درگاه حق تعالى واقع گردد، بايد موانع قبولى عبادت ها و اجابت دعاها را برطرف ساخت ؛ مثلا اگر حقوقى - اعم از مالى و عرضى - از ديگران به گردن ما هست ، يا آن را به صاحبانش ‍ برگردانيم و يا از آنها طلب بخشش كنيم و حلاليت بطلبيم .
امام جعفر صادق (عليه السلام ) فرمودند:
اذا اءراد اءحدكم اءن يستجاب له ، فليطب كسبه ، وليخرج من مظالم الناس ‍ و ان الله ، لا يرفع اليه دعاء عبد و فى بطنه حرام او عنده مظلمة من خلقه .
اگر بر اثر غلبه شهوات و هواهاى نفس و مغلوب شدن قواى عقلانى ، مرتكب معصيتى شديم ، استغفار كنيم و تصميم بگيريم كه ديگر بار گرد آن گناه نگرديم .

تاكنون كردى گنه ، ديگر مكن

تيره كردى آب را ديگر مكن

و اگر روحمان بيمار است و داراى بيمارى هاى روانى ، از قبيل : كينه ، حسد، بخل و... هستيم ، خود را مداوا كرده و به جاى آنها بذر حلم و بردبارى ، ايثار و گذشت ، جود و بخشش در دلهايمان كشت نماييم ، زيرا كه ((شب قدر)) فرصتى است طلايى براى شست و شوى آينه دل ؛ چه شيرين است كه به حرمت اين شب ، خوبى ها جاى بدى ها، صلح و صفا جاى اختلاف و تفرقه ، برّ و احسان جاى ظلم و ستم ، احسان به والدين جاى عاق والدين ، صله رحم جاى قطع رحم و... را بگيرد؛ فرصتى است تا با اداى زكات و صدقات ، قدمى در جهت عمران و آبادانى خانه عقبى برداشت و از همين جاست كه برخى از مؤ منان و متديّنان ، خمس و زكات خود را در اين شب تاءديه مى كنند تا از ثواب بيشترى بهره مند شوند.
گفتنى است چنان كه ثواب اعمال نيكو در اين شب دوچندان است ، كيفر معصيت هم در اين شب ، بيشتر است ، چرا كه حرمت اين شب مبارك هتك شده است ؛ لذا در تاريخ مى خوانيم كه على (عليه السلام ) به نجاشى شاعر، كه در ماه رمضان شراب خورده بود، زياده از حد شرابخوار، تازيانه زد.
در مقام پاسخ به سوال نجاشى كه عرض كرد: يا على ! اين زياده براى چيست ؟ فرمودند:
((براى هتك احترام ماه خدا.))⁽⁹⁰⁾
2. از آن جا كه شب قدر، شب دعا و نيايش است ، ضرورى است جهت اجابت دعاها، امور زير را رعايت كنيم :
الف ) ابتدا نمودن به تمجيد و تحميد خداوند (متعال ) و صلوات بر پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) و آل او.
حارث بن مغيره مى گويد: از امام صادق شنيدم كه فرمودند:
اياكم اذا اراد احدكم ان يساءل من ربه شيئا من حوائج الدنيا و الاخره ، يبداء بالثناء على الله - عز و جل - و المدح له و الصلاه على النبى (صلى الله عليه و آله و سلم )، ثم يساءل الله حوائجه ؛⁽⁹¹⁾
((هيچ يك از شما نبايد در مقام حاجت خواهى از خدا بر آيد، مگر اين كه نخست به تمجيد و ثناى خدا و درود فرستادن بر پيامبر با كرامت اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم ) بپردازد و سپس از پروردگار خود، حاجتهايش ‍ را مسئلت نمايد.))
محمد بن مسلم از امام صادق (عليه السلام ) نقل كرده كه فرمود: در كتاب على (عليه السلام ) آمده است :
ان المدحة قبل المساءله ، فاذا دعوت الله - عز و جل - فمجّده ، قلت : كيف امجده ؟ قال : تقول : يا من هو اقرب الىّ من حبل الوريد، يا فعّالا لما يريد، يا من يحول بين المرء و قلبه ، يا من هو بالمنظر الاعلى ، يا من ليس ‍ كمثله شى ء.⁽⁹²⁾
((ستايش خدا قبل از سوال و تقاضا از اوست ؛ لذا وقتى خداوند را مى خوانى ، او را تمجيد كن . گفتم : چگونه او را تمجيد كنم ؟
فرمودند: بگو، اى كسى كه از رگ گردن به من نزديكترى ، اى كسى كه هر چه را بخواهى انجام مى دهى ، اى آن كه بين انسان و قلبش حائل مى شود، اى كسى كه بر ديدگاه بلند مستقرى ، اى فردى كه چيزى همانندش ‍ نيست .))
امام صادق (عليه السلام ) در حديث ديگرى فرمود:
اذا دعا اءحدكم فليبدء بالصلاة على النبى فان الصلواة على النبى (صلى الله عليه و آله و سلم ) مقبولة و لم يكن الله ليقبل بعض الدعاء و يرد بعضه ؛⁽⁹³⁾
((هرگاه فردى از شما به دعا كردن بپردازد، دعاى خود را با درود و تحيت بر محمد (صلى الله عليه و آله و سلم ) شروع كند، زيرا صلوات بر پيامبر مقبول درگاه خداوند قرار مى گيرد و چنين نيست كه خداوند بخشى از اين دعا را بپذيرد و قسمت ديگر آن را رد كند.))
ب ) مقدم داشتن ديگران بر خود در دعا.
امام صادق (عليه السلام ) فرمود:
من قدّم اربعين رجلا من اخوانه ، فدعا لهم ، ثم دعا لنفسه ، استجيب له فيهم و فى نفسه ؛⁽⁹⁴⁾
((هر كس چهل تن از برادران دينى اش را بر خود مقدم دارد و درباره آنان دعا كند و پس از آن درباره خويش دعا نمايد، دعاى او مستجاب خواهد شد.))
پ ) تواءم بودن دعا با الحاح و اصرار.

گفت پيغمبر كه گر كوبى درى

عاقبت زان آن در برون آيد سرى

با كمال ادب ، حاجت هاى خود را بر زبان آورد و با متانت و آهسته او را بخواند، زيرا كه فرموده است :
(ادعوا ربكم تضرعا و خفية )⁽⁹⁵⁾
پروردگارتان را با حالت زارى و پنهانى بخوانيد.
حضور يافتن در مكان هاى مقدس ، همچون مساجد و شركت در اجتماع نيايش گران ، ضمن اين كه بر ثواب اعمال شب قد مى افزايد، باعث كفاره گناهان و عمران خانه آخرت نيز مى شود.

هر كه در اين خانه شبى راز كرد

خانه فرداى خود آباد كرد

و خداوند سبحان فرمود:
واصبر نفسك مع الذين يدعون ربهم .
با كسانى باش كه خداى خود را صبح و شام مى خوانند.
و در روايت آمده است :
و الزموا السواد الاعظم ، فان يد الله على الجماعة ؛⁽⁹⁶⁾
به توده مردم بپيونديد كه دست خدا بر سر جمعيت است .
ت ) قبل از دعا در محضر خدا اعتراف به گناهان خود كرده و استغفار نمايد.
ث ) به هنگام دعا دست هاى خود را بالا ببرد.
ج ) پدر و مادر، فرزندان خود را دعا كنند و فرزندان نيز والدين خود را دعا كنند كه چنين دعايى مستجاب است .⁽⁹⁷⁾
نكته قابل ذكر اين كه :
بايد از انجام عبادات و اعمالى كه در كتاب و سنت ، وارد نشده است ، خوددارى كرد، زيرا كه فرموده اند:
((قليل فى سنة خير من كثير فى بدعة .))
قطع اميد از ديگران
يكى از مسائل مهم كه در دعا و به اجابت رسيدن آن موثر است ، قطع اميد از غير خداست ، از اين رو ادب دعا اقتضا مى كند كه قبل از آن چند بار با قرائت :
اءمن يجيب المضطر اذا دعاه و يكشف السوء.⁽⁹⁸⁾
اين معنا را متواضعانه اعلام نموده و زمينه توجه و فضل الهى را فراهم نمايد.
امام صادق (عليه السلام ) فرمودند:
اذا اراد احدكم ان لا يساءل الله شيئا، الا اعطاه ، فليياءس من الناس كلهم ، و لا يكون له رجاء الا من عندالله جل ذكره ، فاذا علم الله (جل و عز) ذلك من قلبه ، لم يساءل الله شيئا الا اعطاه فحاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا عليها، فان للقيامة خمسين موقفا، كل موقف مقداره ((الف سنة )) ثم ، تلا قوله تعالى : ((فى يوم كان مقداره خمسين الف سنة مما تعدون .))⁽⁹⁹⁾
((اگر يكى از شما بخواهد كه خداوند حاجتش را بر آورد، بايد اميدش را از ديگران قطع كند و به غير خداوند اميدى نداشته باشد و هنگامى كه خداوند، اين وضع را در قلبش ببيند، آن چه او طلب كند اجابت مى شود؛ بنابراين شما خود به حساب خويش برسيد، پيش از آن كه به حسابتان برسند، زيرا در قيامت ، پنجاه توقفگاه وجود دارد كه هر يك هزار سال است .))
11. اعتكاف
پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود:
اعتكاف العشر الاواخر من شهر رمضان يعدل حجتين و عمرتين .⁽¹⁰⁰⁾
اجر اعتكاف نمودن در ده روز آخر ماه رمضان ، مساوى با ثواب دو حج و دو عمره است .
منظور از اعتكاف ، توقف نمودن و ساكن شدن در مسجد جامع به قصد قربت و عبادت به مدت سه روز يا بيشتر با رعايت شرايط مخصوص آن كه داراى ثواب بسيار زياد است و از جمله عبادات مستحب مى باشد كه بزرگان دين به انجام آن ، اهتمام ورزيده اند.
در كتاب كافى از جعفر بن محمد الصادق (عليه السلام ) نقل شده است كه فرمودند:
كان رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ) اذا دخل العشر الاواخر، اعتكف فى المسجد و ضربت له قبة من شعر، و شمّر المئزر و طوى فراشه ؛
رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) چون دهه آخر ماه رمضان فرا مى رسيد، در مسجد اعتكاف مى نمود و براى حضرتش خيمه اى مويين مى زدند و كمرش را براى عبادت مى بست و بستر خويش را جمع مى كرد.
در حديث ديگرى از امام صادق (عليه السلام ) آمده است :
كانت بدر فى شهر رمضان و لم يعتكف رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم )، فلما ان كان من قابل اعتكف عشرين عشرا لعامه ، و عشرا قضاء لما فاته ؛
جنگ بدر در ماه رمضان اتفاق افتاد و (از اين رو) رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) موفق به اعتكاف نشدند، لذا در سال آينده ، بيست روز (ده روز به عنوان اعتكاف همان سال و ده روز ديگر را نيز به عنوان قضاى اعتكاف سال گذشته ) به اعتكاف پرداختند.
طبق آن چه در اركان اسلام (ص 163) آمده است ، پس از پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) همسران آن حضرت نيز چنين اعتكافى داشتند.
در تاريخ آمده است كه علماى بزرگ شيعه نيز اين سنت حسنه را در دهه آخر ماه رمضان انجام مى داده اند.
براى مطالعه بيشتر درباره اعتكاف به اين منابع مراجعه فرماييد:
اللمعة الدمشقيه ، ج 2، كتاب الاعتكاف ؛ شرائع الاسلام ، ج 1، ص 251؛ التهذيب ، ج 4، ص 217؛ مستمسك العروة الوثقى ، ج 8، ص 536، روضة المتقين ، ج 3، ص 496، اعتكاف در اسلام به قلم نگارنده .
اين بخش را به كلامى از مصلح مجاهد، شيخ محمد عبده ، پايان مى بريم :
شب قدر، شب عبادت و تضرع و تذكر و يادآورى نعمت هاى خدا و دين است ، لكن متاسفانه بسيارى از مسلمانان در چنين ايام و ليالى و موقعيت هاى مناسبى درباره مسائل و موضوعاتى سخن مى گويند كه مورد رضا و عنايت خداوند نيست ؛ به آياتى از كلام الله گوش مى دهند، اما در مفاهيم آنها نمى نگرند و از معانى بلند آنها عبرت نمى گيرند... فقط به صدا و نغمه زيباى قارى قرآن توجه دارند، در اين شب در اوهام و خيالاتى غوطه ور مى شوند كه شايسته عقول كودكان نيست تا چه رسد به عقل هاى اشخاص رشيد و بالغ .
برترين اعمال در شب قدر
از شيخ صدوق نقل شده است كه فرمود:
و من احيى ، هاتين الليلتين ، بمذاكرة العلم فهو افضل ؛⁽¹⁰¹⁾
افضل اعمال در احياى اين دو شب (بيست و يكم و بيست و سوم ماه رمضان ) مذاكره علم است .

توبه از گناهان، مقدمه درک شب قدر

سیره پیامبر و ائمه صلوات الله علیهم اجمعین در احیای شبهای قدر

ماه مبارک رمضان، ماه نزول برکات و رحمت الهی است و این برکات در شبهای قدر به اوج خود می رسد. باید دانست که دراین شبها چه اعمالی از سوی انسان، رحمت واسعه خداوند را هرچه بیشتر به سمت ما جلب می کند.

 

 

 

سرویس فرهنگی اول نیوز: ماه مبارک رمضان، ماه نزول برکات و رحمت الهی است و این برکات در شبهای قدر به اوج خود می رسد. اما شبهای قدر، برای آمادگی هرچه بیشتر درک این شبها و استفاده هرچه بیشتر از برکات عظیم آن نخست باید نسبت به عظمت شب قدر و نیز پیش نیازهای ورود به آن معرفت پیدا کرد. و دوم باید دانست که دراین شبها چه اعمالی از سوی انسان، رحمت واسعه خداوند را هرچه بیشتر به سمت ما جلب می کند.

حجت الاسلام محبی کارشناس مسائل مذهبی در گفت و گو با خبرنگار اول نیوز،به اهمیت شبهای قدر و نیز اعمال این شبها پرداخته اند که آن را از نظر می گذرانیم:
همانگونه که در خطبه آخر شعبان پیامبر عظیم الشأن نقل شده است ، با اینکه تمام ماه ها ماه خداست ولی برای اینکه شرافتی به این ماه ببخشد، این ماه، ماه خدا نامیده شده است. در این خطبه می فرماید: قد اقبل الیکم شهر الله ، شهر هو عند الله افضل الشهور این ماه ماه خداست و در این ماه بهترین شب و روزش ، شب و روز قدر می باشد که در قرآن می فرماید ما قرآن را در این شب نازل کردیم: انا انزلناه فی لیلة القدر و ما ادراک ما لیلة القدر. وقتی این آیه را در کنار آیه دیگر قرار دهیم مشخص می شود که شب قدر فقط در ماه مبارک رمضان است. در سوره بقره می فرماید که شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن یعنی ماه رمضان ماهی است که در آن قرآن نازل شده است. پس از این آیه سوره بقره و آیه سوره قدر که بیان کردیم استفاده می شود که شب قدر قطعا در ماه رمضان است. حالا روایات آمده است و بین سه شب احتمال شب قدر را بیان کرده است. خیلی از اصحاب ائمه تلاش می کردند که این شب را مشخص کنند ولی ائمه علیهم السلام سعی می کردند که به تصریح بیان نکنند شاید دلیلش این بود که ما مقدار بیشتری تلاش برای عبادت و بندگی پروردگار بکنیم. اما باز هم بین این سه شب، شب بیست و سوم بیش از همه در روایات تأکید شده و وقتی اعمال این شبها را گفتیم شما از اعمال این شب و تأکیدات آن استفاده می کنید که این شب بیست و سوم از میان این سه شب احتمال بیشتری دارد.
حاصل روزه، رسیدن به مقام تقوا
این نکته بسیار مهم است که کسی بتواند این شب را درک کند. داریم که بسیاری از علما و اوتاد بودند که یک سال تمام شبها را بیدار می ماندند و عبادت می کردند که به صورت قطعی شب قدر را درک کرده باشند. حالا ما بین این سه شب را می خواهیم بدانیم که کدام است تا فقط همان شب را عبادت کنیم و بقیه شبها را بخوابیم! ولی چقدر بجاست که بیاییم و حرکت کنیم به سوی پروردگار متعال و همه باهم به سوی خدا برویم. راه هم راه طاعت و بندگی و انجام فرائض و ترک محرمات است. چون آنچه که بعد از ایمان، انسان را به حق واصل می کند و به همه آرزوها طبق آیات و روایت می تواند برساند، تنها یک عمل است . و آن تقوا است. این صریح قرآن است و می فرماید که اگر شما آمدید با تقوا شدید یعنی اتیان واجبات و ترک محرمات کردید، یا به عبارت دیگر بکلی گناه را کنار گذاشتید ، خود خدا مستقیم معلم شما می شود. در سوره بقره می فرماید: اتقوا الله یعلمکم الله : شما با تقوا شوید، خود خدا تعلیم می دهد به شما. آقا من گرفتارم ، می خواهم از همه گرفتاریها نجات پیدا کنم، خدا می فرماید که راهش این است: ومن یتق الله یجعل له مخرجا. اگر می خواهی خدا از گرفتاری نجاتت بدهد، برادر و خواهر گرامی بیا فقط گناه را بگذار کنار، تقوا داشته باش. وقتی تقوا پیدا کردی و گناه را ترک کردی [ گرفتاریها حل می شود .] و اساسا حاصل روزه گرفتن در این ماه رسیدن به مقام تقواست: کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون: مؤمنین من روزه را بر شما واجب کردم همانطور که بر نیاکان شما واجب کردم تا به تقوا برسید. و تقوا کلید رسیدن به همه آرزوهای معنوی و مادی، دنیوی و اخروی، و خروج از هر گرفتاری است.
توبه از گناهان، مقدمه استفاده از برکات شبهای قدر
خب حالا ما می خواهیم در آن لیلة القدر آن برکات را درک کنیم. باید به بیان اساتید اخلاق اول رفع مانع کنیم. رفع مانع مقدم بر ایجاد مقتضی است. در سیر تکاملی هر موجود دو اصل لحاظ شده ۱- ایجاد مقتضی ۲- رفع مانع. تا از سر راه این مقتضیات، موانع را بر ندارد ایجاد مقتضی تنها، انسان را به مقصد نمی رساند. موانع چیست؟ معاصی و گناهان، صفات رذیله و صفات ذمیمه. بنابراین اگر کسی بخواهد در شب قدر که این همه رحمت و برکت و طبق روایات ملائکه و روح - که اعظم ملائکه است- نازل می شوند محضر امام هر عصری ، و مقدرات سال را محضر آن امام عرضه میدارند به تأیید او می رسد، در آن شب بتوانند از این برکات استفاده بکند، باید موانعش را برطرف کند. والا مقتضی موجود است و خدا می فرماید این ماه بهترین ماه هاست، خواب شما عبادت ، نفس شما تسبیح، دعاتان مستجاب و عملتان مورد قبول است اما مادامی ما می توانیم از این فیوضات بهره وافر ببریم که موانع را از سر راه برداریم. همانطور که در دعای کمیل می فرماید این موانع، گناهان است: اللهم اغفرلی الذنوب التی تهتک العصم، تغیر النعم، تنزل البلاء، تنزل النقم، تحبس الدعا. این معصیت و گناه است که این مشکلات را ایجاد می کند. باز در قرآن مضمون یکی از آیات است که هر مصیبتی که به شما وارد می شود، به دست خودتان به شما وارد می شود. یعنی خودت با آلودگی و گناه این گرفتاریها را برای خودت ایجاد میکنی. بنابراین اگر ما می خواهیم از فیوضات مهم شبهای قدر بهره ببریم، قبل از همه باید گناهانمان و گذشته مان را با توبه پاک بکنیم، این مانع بزرگ را از سر راه بردایم تا دعا به اجابت برسد. برای توبه هم استغفرالله که لقلقه زبان باشد کافی نیست و همه شنیده اید حضرت امیر علیه السلام در نهج البلاغه با آن شخصی که فقط زبانی می گقت استغفرالله چگونه برخورد کردند و فرمودند که این نیست معنی استغفار. انسان باید به طور جدی از کرده گذشته خود پشیمان بشود و تصمیم بگیرد که دیگر آن کار را نکند و اگر حقوقی از دیگران ضایع کرده است ادا کند، حق الله مانند نماز و روزه قضا یا خمس و زکاتی گردنش است، آنهارا ادا کند. بدین شکل استغفار گفتن، این موانع یعنی گناهان گذشته را برطرف کرده و توبه جدی کرده است، حالا مهیا است که بتواند از این فیوضات بهرمند شود و فیض وافر ببرد.
چرا در شبهای قدر غسل وارد شده است
پس قبل از اینکه شب قدر را بتوانیم درک کنیم باید خودمان را پاک کنیم. چرا در شبهای قدر و خیلی شبهای دیگر توصیه شده است که غسل بکنید؟ غسل فقط شست و شوی ظاهری نیست ، یعنی باید بروی و خودت را [ از گناه ] پاکیزه کنی. [بخاطر همین] در هرشب قدر، قبل از غروب آفتاب غسل دارد و شب بیست و سوم که مهترین شبهای قدر است، هم قبل از غروب غسل دارد و هم آخر سحر نزدیک اذان صبح. اینها همه اش نشان می دهد که یعنی باید خودت را پاک بکنی، از آلودگی های ظاهری و از آلودگی های باطنی. بنابراین اول کاری که باید بکنیم برای درک شب قدر و بهرمند شدن از فیوضات آن شب، گناه گذشته مان را با توبه واقعی همانگونه که در شرائط توبه اشاره کردیم پاک کنیم و از این به بعد تصمیم جدی بگیریم که اطاعت خدا بکنیم و معصیت خدارا مرتکب نشویم.
شب بیست و سوم، شب امضاء و قطعییت مقدرات
خب اما بیاییم سراغ اعمال شب قدر. نوشته اند که در سه شب قدری که ذکر شده در دو شب ۱۹ و ۲۱ امکان دارد که انسان با توبه و انابه و گریه و زاری و پشیمانی از زشتیهای گذشته راهش را از شقاوت به سعادت منتقل بکند ولی در شب بیست و سوم دیگر تصویب می شود و قابل تغییر نیست و مشکل است که دیگر بتواند آنرا تغییر دهد. پس باید سعی بکند که با کسب فیض در شب قدر انشاءالله کاملا خودش را آماده بکندکه بیاید جزء سُعدا.
اعمال وارد شده در شبهای قدر
حالا این اعمالی که برای این سه شب توصیه شده که این اعمال هم بسیار وسیله خوبی است که بتوانیم بهره وافر ببریم. در سه شب قدر یک اعمال مشترک دارد و یک اعمال مختص دارد.
اعمال مشترک هر سه شب، یکی غسلی است که بهتر است نزدیک غروب آفتاب باشد و مقارن غروب آفتاب باشد. دیگر نمازی است که بعد از غروب آفتاب و نماز مغرب و عشاء تا آخر شب می تواند این نماز را بخواند که دو رکعت است که بعد از حمد ذکر کرده اند که هفت بار قل هو الله احد (سوره توحید) بخواند و بعد از سلام نماز هفتاد مرتبه بگوید: استغفر الله و اتوب الیه. ( ربی ندارد) در روایت دارد که کسی که این نماز را در شبهای قدر می خواند، انشاءالله خداوند هم خودش و هم پدرومادرش را مورد غفران قرار می دهد و از او دستگیری می شود. عمل سوم اِحیا و شب زنده داری و بیدار بودن است. این بیداری کنایه است از این که انسان هوشیار باشد، حواسش جمع باشد که از این فیوضات بهره مند بشود. نه اینکه فقط چشمش بیدار باشد ولی دلش جای دیگر باشد. نه! باید حواسش جمع باشد که از این شبها خوب استفاد بکند. اگر بتواند با نشاط و حال بیدار باشد یکی از اعمال این سه شب را انجام داده است یعنی احیا داشتن و شب زنده داری، که البته باید به عبادت مشغول باشد. یکی از دعاهایی که توصیه شده در این شبها خوانده شود، دعای جوشن کبیر است که در مفاتیح ذکر شده و دعاهای شبهای ماه مبارک رمضان و شبهای قدر است.
دیگر عملی که توصیه شده و در سه شب قدر مشترکند، قرآن سر گرفتن است که آن دعای مخصوص قرآن سر گرفتن را که در مفاتیح ذکر شده که آن دعا را می خواند و قرآن را مقابل صورت باز می کند و بعد بر سر می گذارد؛ همه اینها کنایه و اشاره است به اینکه خدایا من آمده ام در خانه تو و دیگر مهم ترین چیز که به سرم قرار دادم یعنی قانون تو، کلام تو ، دستور تو و فرمان تو روی سرم و من از این به بعد دیگر می خواهم حرف اول در زندگی ام فقط حرف تو باشد. این حرف تو را گذاشته ام بر سرم که می خواهم به این قانون عمل بکنم. یکی دیگر از اعمال مخصوص این سه شب، زیارت حضرت سید الشهداء علیه السلام است. باز عمل دیگر صد رکعت نماز است به صورت پنجاه نماز دورکعتی که بهتر آن است بعد از حمد در هر رکعت ده قل هو الله بخواند و اگر نمی تواند یک قل هو الله بخواند. این اجمال و خلاصه اعمال مشترک شبهای قدر است.
و اما یک اعمال مختصی هم دارد که در شب نوزدهم توصیه شده که صد مرتبه بگوید اللهم العن قتلة امیر المؤمنین علیه السلام و صد مرتبه استغفرالله ربی و اتوب الیه اضافه بر اعمال مشترک که توصیه شده و نیز دعای شب نوزدهم.
در شب بیست ویکم یک دعای مخصوصی ذکر شده است و شام شهادت مولی علی علیه السلام است و عزاداری بر اول مظلوم عالم خودش یکی از عوامل تقرب انسان است و وسیله آمرزش انسان قرار می گیرد.
اما شب بیست وسوم که از مهم ترین شبهای قدر هست اعمالش هم بیشتر است. علاوه بر اعمال مشترک و غسلی که مقارن غروب آفتاب در اعمال این شب هست، یک غسل هم نزدیک اذان صبح وارد شده که انسان در شب بیست و سوم انجام دهد. و توصیه شده که در شب بیست و سوم از افطار تا سحر هر چه می تواند تا هزار بار سوره مبارکه انا انزلناه را قرائت کند و اللهم کن لولیک الحجة ابن الحسن را بخواند که شب قدر اعمال محضر مبارک حضرت ولیعصر علیه السلام ارائه می شود و باید به تأیید ایشان برسد.
شب بیست و سوم در سیره پیامبر و اهل بیت علیهم السلام
اینها قرائنی است که نشان می دهد شب بیست و سوم از سه شب دیگر مهم تر است. در روایت هم آمده است که شب بیست و سوم که می شد، پیغمبر صلی الله علیه و آله و همچنین حضرت زهرا سلام الله علیها اهل خانه را و حتی بچه های خردسال را روز استراحت می دادند که شب بیست وسوم اگر بشود آنها هم سحر را بیدار باشند. حتی بچه های خردسال را با دادن تنقلات و اینها، کاری می کردند که آنها هم بتوانند که شب را تا سحر بیدار باشند. همه این ها نشان میدهد که شب بیست وسوم خیلی مهم است . در روایت دارد که بعضی اوقات پیغمبر صلی الله علیه وآله و یا حضرت صدیقه طاهره و یا سائر ذوات مقدس اهل بیت علیهم السلام، برای اینکه بچه ها و اهل خانه خوابشان نگیرد، توصیه می کردند صورتهای خودشان را آب بزنند، یعنی اینقدر مهم است که شب بیست و سوم را انسان باید هرچه هوشیارتر و بیدارتر باشد. بقدری مهم است که امام صادق علیه السلام که خودش حجت عصر و ولی زمان در عصر خودش است ، در شب بیست وسومی مریض بودند بگونه ایکه در بستر بیماری بودند. فرمودند من را با همین بستر بیماری ببرید داخل مسجد.
اهمیت عبادت در مسجد
برادر و خواهر گرامی و گرانقدر ما باید ارتباطمان را با خدا و با مسجد و قرآن و نماز بیش از پیش کنیم. مسجد خانه خداست، با خانه من و شما و حسینیه و جاهای دیگر فرق دارد . درست است که حسینیه احترام دارد و ما در منزلمان هم پای تلویزیون عبادت کنیم خوب است ولی نه! مسجد خودش موضوعیت دارد. مساجد خانه های خداست. این اضافه (اضافه مسجد به خدا) یک اضافه تشریفی است وقتی خدا مسجد را بیت الله می نامد، بخاطر این است که به این مکان شرفی ببخشد. امام صادقی که خودش حجت زمان است و باید امور آن عصر به تصویب ایشان برسد، ایشان در بستر بیماری می فرماید من را شب بیست و سوم با بسترم ببرید داخل مسجد. می توانست بگوید من همین جا در خانه هستم و قرآن سر می گیرم یا دعا می خوانم، نه ! فرمودند مرا ببرید مسجد. پس مسجد خودش موضوعیت دارد. این خلاصه و چکیده و عصاره اعمال این شبها و روزها ست.
جایگاه علم و دانش در شبهای قدر
البته در خاتمه این را اضافه کنم که دین ما چون دین علم و دانش و معرفت است و به معرفت بالاترین مزد و پاداش را می دهد نه به رقم عمل. معرفت هم با علم حاصل می شود. در کتاب طلبه ها اول جامع المقدمات داشت که اول العلم معرفة الجبار هرچه معرفت ما بالاتر برود، اعمال ما ارزشش بیشتر می شود. عمل کم با معرفت بالا ارزش فوق العاده دارد و عمل زیاد با معرفت کم ارزش خیلی کمی دارد. شما ببیند خیلی ها در طول تاریخ بشریت شمشیر برای خدا زدند اما یک ضربه امیرالمؤمنین علی علیه السلام از همه عبادت جن و انس بیشتر است: ضربة علی یوم الخندق افضل من عبادة الثقلین. چرا؟ بخاطر اینکه اینجا کیفیت مهم است که معرفت و اخلاص است. آقا خیلی ها در راه خدا نان و افطار دادند و غذاهای متنوع و رنگارنگ دادن ولی یک آیه هم در مورد آنها نازل نشد. ولی سه شب متوالی امیر المؤمنین و حضرت زهرا و اهل بیتشان علیهم السلام، قرصه نان جوی را به مسکین و یتیم و اسیر دادند، سوره مبارکه دهر (انسان) در شأنشان نازل شد. خداوند می فرماید: وجزاهم بما صبروا جنة و حریرا. نه یک جای بهشت بلکه همه بهشت و حریر بهشت را جزای این عملشان قرار دادیم؛ چون با این معرفت انجام دادند که انما نطعمکم لوجه الله . خدارا آنقدر خوب شناخته بودند که فقط در راه رضای خدا اطعام کردند. لذا اگر ما می خواهیم در این شبها بهره ببریم باید معرفت داشته باشیم. تحصیل علم حتی در شب قدر از همه عبادات و دعاها برتر و بالاتر ذکر شده چون علم مقدمه رسیدن به معرفت الهی است . خدا به پیغمبرش هم در قرآن وقتی می خواهد بگوید چیزی از من بخواه نمی گوید پول بخواه، مقام بخواه ، منصب بخواه، جاه بخواه، ثروت بخواه ! می فرماید قل رب زدنی علما (بگو پروردگارا من را از جهت علم زیاد فرما)
والسلام علیکم ورحمة الله و برکاته

شب قدر،شب نزول قرآن،شب توبه

سُبحانکَ یا لا اِلهَ اِلا اَنت اَلغوث الغوث خَلِّصنا مِنَ النار یا رَب

توبه از گناهانی که دعاهایمان را حبس کرده در شب قدر فراموش نشود

 مدیر گروه فرهنگ نامه مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم گفت: شب قدر، شب تصمیم گیری های بزرگ است و توبه بهترین راه است تا گناهانی که جلوی اجابت دعاها را گرفته اند، بخشیده شود.

حجت الاسلام عیسی عیسی زاده در گفتگو با خبرنگار مهر ضمن تبریک به مناسبت فراسیدن لیالی قدر اظهار داشت: در این شب ها خوب است که آینده ارزشمند را طلب کنیم و با توبه از خداوند بخواهیم گناهانی که دعای ما را حبس کرده اند را ببخشد.

وی بیان داشت: خداوند خطاب به رسول گرامی اسلام می فرماید که نمی دانی ارزش شب های قدر چقدر است؛ این موضوع نشان می دهد که این شب آن قدر عظمت دارد که خداوند به پیامبر خدا (ص) با آن همه عظمت و شخصیت هستی می گوید که ارزش شب های قدر را نمی دانی.

مدیر گروه فرهنگ نامه مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم عنوان کرد: با اشاره به آیه "لیله القدر خیر من الف شهر" یادآور شد: این شب از هزار ماه برتر است و می توان گفت که به طور میانگین با طول عمر یک انسان برابر می کند.

حجت الاسلام عیسی زاده تصریح کرد: دعا، مناجات، خواندن قرآن و نماز و همچنین گریه و ناله برای پاک شدن از گناهان در توجه به این شب مهم است انجام شود تا بتوان توفیق عنایات خداوند را کسب کرد  و ذخیره ای برای خودمان در شب های تنهای مان داشته باشیم.

وی در ادامه ابراز کرد: یک اتفاق عجیب در این شب این است که در چنین شبی یکی از بزرگ ترین فرشتگان الهی به همراه سایر فرشتگان بر زمین نازل می شود که در هیچ شب دیگری این اتفاق رخ نمی دهد.

مدیر گروه فرهنگ نامه مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم یادآور شد: در گذشته "روح" و "ملائکه" بر پیامبر گرامی اسلام نازل می شد و مقدراتی را به رسول خدا اعلام می کرد و در حال حاضر این فرشتگان بر حضرت ولی عصر (عج) نازل می شود.

وی بیان کرد: این بسیار مهم است که انسان با چنین شبی که این گونه عظمت و مقام دارد روبه رو می شود که بسیاری از اولیای خدا آرزوی زنده بودن و استفاده کردن و درک این شب را دارند و این شب توفیقی از سوی خداوند برای کسانی است که در این شب زنده هستند و آن را درک می کنند.

مدیر گروه فرهنگ نامه مرکز فرهنگ و معارف قرآن کریم عنوان کرد: مهم ترین مسئله ای که انسان باید برای درک بهتر این شب ها به آن توجه کند، طهارت است که بهترین راه آن نیز توبه است؛ این که انسان تصمیم بگیرد به گذشته نادرست خود برنگردد و راه خدا را در پیش گیرد.

وی افزود: برای درک شب های قدر باید از محضر قرآن کریم استفاه کرد و این که خداوند چه اطلاعاتی در رابطه با این شب به انسان ها می دهد و اگر این گونه عمل کنیم به یقین ارزش آن را بهتر و بیشتر از گذشته درک می کنیم.

حجت الاسلام عیسی زاده ادامه داد: یکی از این گناهان حق الناس است و باید تصمیم بگیریم که دین مالی و معنوی خود را ادا کنیم تا بتوانیم پاک شویم چرا که بدون طهارت نمی توانیم از این شب ها فیوضات کسب کنیم.