کلبه ی یس

سرویس فرهنگی اول نیوز: ماه مبارک رمضان، ماه نزول برکات و رحمت الهی است و این برکات در شبهای قدر به اوج خود می رسد. اما شبهای قدر، برای آمادگی هرچه بیشتر درک این شبها و استفاده هرچه بیشتر از برکات عظیم آن نخست باید نسبت به عظمت شب قدر و نیز پیش نیازهای ورود به آن معرفت پیدا کرد. و دوم باید دانست که دراین شبها چه اعمالی از سوی انسان، رحمت واسعه خداوند را هرچه بیشتر به سمت ما جلب می کند.

حجت الاسلام محبی کارشناس مسائل مذهبی در گفت و گو با خبرنگار اول نیوز،به اهمیت شبهای قدر و نیز اعمال این شبها پرداخته اند که آن را از نظر می گذرانیم:
همانگونه که در خطبه آخر شعبان پیامبر عظیم الشأن نقل شده است ، با اینکه تمام ماه ها ماه خداست ولی برای اینکه شرافتی به این ماه ببخشد، این ماه، ماه خدا نامیده شده است. در این خطبه می فرماید: قد اقبل الیکم شهر الله ، شهر هو عند الله افضل الشهور این ماه ماه خداست و در این ماه بهترین شب و روزش ، شب و روز قدر می باشد که در قرآن می فرماید ما قرآن را در این شب نازل کردیم: انا انزلناه فی لیلة القدر و ما ادراک ما لیلة القدر. وقتی این آیه را در کنار آیه دیگر قرار دهیم مشخص می شود که شب قدر فقط در ماه مبارک رمضان است. در سوره بقره می فرماید که شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن یعنی ماه رمضان ماهی است که در آن قرآن نازل شده است. پس از این آیه سوره بقره و آیه سوره قدر که بیان کردیم استفاده می شود که شب قدر قطعا در ماه رمضان است. حالا روایات آمده است و بین سه شب احتمال شب قدر را بیان کرده است. خیلی از اصحاب ائمه تلاش می کردند که این شب را مشخص کنند ولی ائمه علیهم السلام سعی می کردند که به تصریح بیان نکنند شاید دلیلش این بود که ما مقدار بیشتری تلاش برای عبادت و بندگی پروردگار بکنیم. اما باز هم بین این سه شب، شب بیست و سوم بیش از همه در روایات تأکید شده و وقتی اعمال این شبها را گفتیم شما از اعمال این شب و تأکیدات آن استفاده می کنید که این شب بیست و سوم از میان این سه شب احتمال بیشتری دارد.
حاصل روزه، رسیدن به مقام تقوا
این نکته بسیار مهم است که کسی بتواند این شب را درک کند. داریم که بسیاری از علما و اوتاد بودند که یک سال تمام شبها را بیدار می ماندند و عبادت می کردند که به صورت قطعی شب قدر را درک کرده باشند. حالا ما بین این سه شب را می خواهیم بدانیم که کدام است تا فقط همان شب را عبادت کنیم و بقیه شبها را بخوابیم! ولی چقدر بجاست که بیاییم و حرکت کنیم به سوی پروردگار متعال و همه باهم به سوی خدا برویم. راه هم راه طاعت و بندگی و انجام فرائض و ترک محرمات است. چون آنچه که بعد از ایمان، انسان را به حق واصل می کند و به همه آرزوها طبق آیات و روایت می تواند برساند، تنها یک عمل است . و آن تقوا است. این صریح قرآن است و می فرماید که اگر شما آمدید با تقوا شدید یعنی اتیان واجبات و ترک محرمات کردید، یا به عبارت دیگر بکلی گناه را کنار گذاشتید ، خود خدا مستقیم معلم شما می شود. در سوره بقره می فرماید: اتقوا الله یعلمکم الله : شما با تقوا شوید، خود خدا تعلیم می دهد به شما. آقا من گرفتارم ، می خواهم از همه گرفتاریها نجات پیدا کنم، خدا می فرماید که راهش این است: ومن یتق الله یجعل له مخرجا. اگر می خواهی خدا از گرفتاری نجاتت بدهد، برادر و خواهر گرامی بیا فقط گناه را بگذار کنار، تقوا داشته باش. وقتی تقوا پیدا کردی و گناه را ترک کردی [ گرفتاریها حل می شود .] و اساسا حاصل روزه گرفتن در این ماه رسیدن به مقام تقواست: کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تتقون: مؤمنین من روزه را بر شما واجب کردم همانطور که بر نیاکان شما واجب کردم تا به تقوا برسید. و تقوا کلید رسیدن به همه آرزوهای معنوی و مادی، دنیوی و اخروی، و خروج از هر گرفتاری است.
توبه از گناهان، مقدمه استفاده از برکات شبهای قدر
خب حالا ما می خواهیم در آن لیلة القدر آن برکات را درک کنیم. باید به بیان اساتید اخلاق اول رفع مانع کنیم. رفع مانع مقدم بر ایجاد مقتضی است. در سیر تکاملی هر موجود دو اصل لحاظ شده ۱- ایجاد مقتضی ۲- رفع مانع. تا از سر راه این مقتضیات، موانع را بر ندارد ایجاد مقتضی تنها، انسان را به مقصد نمی رساند. موانع چیست؟ معاصی و گناهان، صفات رذیله و صفات ذمیمه. بنابراین اگر کسی بخواهد در شب قدر که این همه رحمت و برکت و طبق روایات ملائکه و روح - که اعظم ملائکه است- نازل می شوند محضر امام هر عصری ، و مقدرات سال را محضر آن امام عرضه میدارند به تأیید او می رسد، در آن شب بتوانند از این برکات استفاده بکند، باید موانعش را برطرف کند. والا مقتضی موجود است و خدا می فرماید این ماه بهترین ماه هاست، خواب شما عبادت ، نفس شما تسبیح، دعاتان مستجاب و عملتان مورد قبول است اما مادامی ما می توانیم از این فیوضات بهره وافر ببریم که موانع را از سر راه برداریم. همانطور که در دعای کمیل می فرماید این موانع، گناهان است: اللهم اغفرلی الذنوب التی تهتک العصم، تغیر النعم، تنزل البلاء، تنزل النقم، تحبس الدعا. این معصیت و گناه است که این مشکلات را ایجاد می کند. باز در قرآن مضمون یکی از آیات است که هر مصیبتی که به شما وارد می شود، به دست خودتان به شما وارد می شود. یعنی خودت با آلودگی و گناه این گرفتاریها را برای خودت ایجاد میکنی. بنابراین اگر ما می خواهیم از فیوضات مهم شبهای قدر بهره ببریم، قبل از همه باید گناهانمان و گذشته مان را با توبه پاک بکنیم، این مانع بزرگ را از سر راه بردایم تا دعا به اجابت برسد. برای توبه هم استغفرالله که لقلقه زبان باشد کافی نیست و همه شنیده اید حضرت امیر علیه السلام در نهج البلاغه با آن شخصی که فقط زبانی می گقت استغفرالله چگونه برخورد کردند و فرمودند که این نیست معنی استغفار. انسان باید به طور جدی از کرده گذشته خود پشیمان بشود و تصمیم بگیرد که دیگر آن کار را نکند و اگر حقوقی از دیگران ضایع کرده است ادا کند، حق الله مانند نماز و روزه قضا یا خمس و زکاتی گردنش است، آنهارا ادا کند. بدین شکل استغفار گفتن، این موانع یعنی گناهان گذشته را برطرف کرده و توبه جدی کرده است، حالا مهیا است که بتواند از این فیوضات بهرمند شود و فیض وافر ببرد.
چرا در شبهای قدر غسل وارد شده است
پس قبل از اینکه شب قدر را بتوانیم درک کنیم باید خودمان را پاک کنیم. چرا در شبهای قدر و خیلی شبهای دیگر توصیه شده است که غسل بکنید؟ غسل فقط شست و شوی ظاهری نیست ، یعنی باید بروی و خودت را [ از گناه ] پاکیزه کنی. [بخاطر همین] در هرشب قدر، قبل از غروب آفتاب غسل دارد و شب بیست و سوم که مهترین شبهای قدر است، هم قبل از غروب غسل دارد و هم آخر سحر نزدیک اذان صبح. اینها همه اش نشان می دهد که یعنی باید خودت را پاک بکنی، از آلودگی های ظاهری و از آلودگی های باطنی. بنابراین اول کاری که باید بکنیم برای درک شب قدر و بهرمند شدن از فیوضات آن شب، گناه گذشته مان را با توبه واقعی همانگونه که در شرائط توبه اشاره کردیم پاک کنیم و از این به بعد تصمیم جدی بگیریم که اطاعت خدا بکنیم و معصیت خدارا مرتکب نشویم.
شب بیست و سوم، شب امضاء و قطعییت مقدرات
خب اما بیاییم سراغ اعمال شب قدر. نوشته اند که در سه شب قدری که ذکر شده در دو شب ۱۹ و ۲۱ امکان دارد که انسان با توبه و انابه و گریه و زاری و پشیمانی از زشتیهای گذشته راهش را از شقاوت به سعادت منتقل بکند ولی در شب بیست و سوم دیگر تصویب می شود و قابل تغییر نیست و مشکل است که دیگر بتواند آنرا تغییر دهد. پس باید سعی بکند که با کسب فیض در شب قدر انشاءالله کاملا خودش را آماده بکندکه بیاید جزء سُعدا.
اعمال وارد شده در شبهای قدر
حالا این اعمالی که برای این سه شب توصیه شده که این اعمال هم بسیار وسیله خوبی است که بتوانیم بهره وافر ببریم. در سه شب قدر یک اعمال مشترک دارد و یک اعمال مختص دارد.
اعمال مشترک هر سه شب، یکی غسلی است که بهتر است نزدیک غروب آفتاب باشد و مقارن غروب آفتاب باشد. دیگر نمازی است که بعد از غروب آفتاب و نماز مغرب و عشاء تا آخر شب می تواند این نماز را بخواند که دو رکعت است که بعد از حمد ذکر کرده اند که هفت بار قل هو الله احد (سوره توحید) بخواند و بعد از سلام نماز هفتاد مرتبه بگوید: استغفر الله و اتوب الیه. ( ربی ندارد) در روایت دارد که کسی که این نماز را در شبهای قدر می خواند، انشاءالله خداوند هم خودش و هم پدرومادرش را مورد غفران قرار می دهد و از او دستگیری می شود. عمل سوم اِحیا و شب زنده داری و بیدار بودن است. این بیداری کنایه است از این که انسان هوشیار باشد، حواسش جمع باشد که از این فیوضات بهره مند بشود. نه اینکه فقط چشمش بیدار باشد ولی دلش جای دیگر باشد. نه! باید حواسش جمع باشد که از این شبها خوب استفاد بکند. اگر بتواند با نشاط و حال بیدار باشد یکی از اعمال این سه شب را انجام داده است یعنی احیا داشتن و شب زنده داری، که البته باید به عبادت مشغول باشد. یکی از دعاهایی که توصیه شده در این شبها خوانده شود، دعای جوشن کبیر است که در مفاتیح ذکر شده و دعاهای شبهای ماه مبارک رمضان و شبهای قدر است.
دیگر عملی که توصیه شده و در سه شب قدر مشترکند، قرآن سر گرفتن است که آن دعای مخصوص قرآن سر گرفتن را که در مفاتیح ذکر شده که آن دعا را می خواند و قرآن را مقابل صورت باز می کند و بعد بر سر می گذارد؛ همه اینها کنایه و اشاره است به اینکه خدایا من آمده ام در خانه تو و دیگر مهم ترین چیز که به سرم قرار دادم یعنی قانون تو، کلام تو ، دستور تو و فرمان تو روی سرم و من از این به بعد دیگر می خواهم حرف اول در زندگی ام فقط حرف تو باشد. این حرف تو را گذاشته ام بر سرم که می خواهم به این قانون عمل بکنم. یکی دیگر از اعمال مخصوص این سه شب، زیارت حضرت سید الشهداء علیه السلام است. باز عمل دیگر صد رکعت نماز است به صورت پنجاه نماز دورکعتی که بهتر آن است بعد از حمد در هر رکعت ده قل هو الله بخواند و اگر نمی تواند یک قل هو الله بخواند. این اجمال و خلاصه اعمال مشترک شبهای قدر است.
و اما یک اعمال مختصی هم دارد که در شب نوزدهم توصیه شده که صد مرتبه بگوید اللهم العن قتلة امیر المؤمنین علیه السلام و صد مرتبه استغفرالله ربی و اتوب الیه اضافه بر اعمال مشترک که توصیه شده و نیز دعای شب نوزدهم.
در شب بیست ویکم یک دعای مخصوصی ذکر شده است و شام شهادت مولی علی علیه السلام است و عزاداری بر اول مظلوم عالم خودش یکی از عوامل تقرب انسان است و وسیله آمرزش انسان قرار می گیرد.
اما شب بیست وسوم که از مهم ترین شبهای قدر هست اعمالش هم بیشتر است. علاوه بر اعمال مشترک و غسلی که مقارن غروب آفتاب در اعمال این شب هست، یک غسل هم نزدیک اذان صبح وارد شده که انسان در شب بیست و سوم انجام دهد. و توصیه شده که در شب بیست و سوم از افطار تا سحر هر چه می تواند تا هزار بار سوره مبارکه انا انزلناه را قرائت کند و اللهم کن لولیک الحجة ابن الحسن را بخواند که شب قدر اعمال محضر مبارک حضرت ولیعصر علیه السلام ارائه می شود و باید به تأیید ایشان برسد.
شب بیست و سوم در سیره پیامبر و اهل بیت علیهم السلام
اینها قرائنی است که نشان می دهد شب بیست و سوم از سه شب دیگر مهم تر است. در روایت هم آمده است که شب بیست و سوم که می شد، پیغمبر صلی الله علیه و آله و همچنین حضرت زهرا سلام الله علیها اهل خانه را و حتی بچه های خردسال را روز استراحت می دادند که شب بیست وسوم اگر بشود آنها هم سحر را بیدار باشند. حتی بچه های خردسال را با دادن تنقلات و اینها، کاری می کردند که آنها هم بتوانند که شب را تا سحر بیدار باشند. همه این ها نشان میدهد که شب بیست وسوم خیلی مهم است . در روایت دارد که بعضی اوقات پیغمبر صلی الله علیه وآله و یا حضرت صدیقه طاهره و یا سائر ذوات مقدس اهل بیت علیهم السلام، برای اینکه بچه ها و اهل خانه خوابشان نگیرد، توصیه می کردند صورتهای خودشان را آب بزنند، یعنی اینقدر مهم است که شب بیست و سوم را انسان باید هرچه هوشیارتر و بیدارتر باشد. بقدری مهم است که امام صادق علیه السلام که خودش حجت عصر و ولی زمان در عصر خودش است ، در شب بیست وسومی مریض بودند بگونه ایکه در بستر بیماری بودند. فرمودند من را با همین بستر بیماری ببرید داخل مسجد.
اهمیت عبادت در مسجد
برادر و خواهر گرامی و گرانقدر ما باید ارتباطمان را با خدا و با مسجد و قرآن و نماز بیش از پیش کنیم. مسجد خانه خداست، با خانه من و شما و حسینیه و جاهای دیگر فرق دارد . درست است که حسینیه احترام دارد و ما در منزلمان هم پای تلویزیون عبادت کنیم خوب است ولی نه! مسجد خودش موضوعیت دارد. مساجد خانه های خداست. این اضافه (اضافه مسجد به خدا) یک اضافه تشریفی است وقتی خدا مسجد را بیت الله می نامد، بخاطر این است که به این مکان شرفی ببخشد. امام صادقی که خودش حجت زمان است و باید امور آن عصر به تصویب ایشان برسد، ایشان در بستر بیماری می فرماید من را شب بیست و سوم با بسترم ببرید داخل مسجد. می توانست بگوید من همین جا در خانه هستم و قرآن سر می گیرم یا دعا می خوانم، نه ! فرمودند مرا ببرید مسجد. پس مسجد خودش موضوعیت دارد. این خلاصه و چکیده و عصاره اعمال این شبها و روزها ست.
جایگاه علم و دانش در شبهای قدر
البته در خاتمه این را اضافه کنم که دین ما چون دین علم و دانش و معرفت است و به معرفت بالاترین مزد و پاداش را می دهد نه به رقم عمل. معرفت هم با علم حاصل می شود. در کتاب طلبه ها اول جامع المقدمات داشت که اول العلم معرفة الجبار هرچه معرفت ما بالاتر برود، اعمال ما ارزشش بیشتر می شود. عمل کم با معرفت بالا ارزش فوق العاده دارد و عمل زیاد با معرفت کم ارزش خیلی کمی دارد. شما ببیند خیلی ها در طول تاریخ بشریت شمشیر برای خدا زدند اما یک ضربه امیرالمؤمنین علی علیه السلام از همه عبادت جن و انس بیشتر است: ضربة علی یوم الخندق افضل من عبادة الثقلین. چرا؟ بخاطر اینکه اینجا کیفیت مهم است که معرفت و اخلاص است. آقا خیلی ها در راه خدا نان و افطار دادند و غذاهای متنوع و رنگارنگ دادن ولی یک آیه هم در مورد آنها نازل نشد. ولی سه شب متوالی امیر المؤمنین و حضرت زهرا و اهل بیتشان علیهم السلام، قرصه نان جوی را به مسکین و یتیم و اسیر دادند، سوره مبارکه دهر (انسان) در شأنشان نازل شد. خداوند می فرماید: وجزاهم بما صبروا جنة و حریرا. نه یک جای بهشت بلکه همه بهشت و حریر بهشت را جزای این عملشان قرار دادیم؛ چون با این معرفت انجام دادند که انما نطعمکم لوجه الله . خدارا آنقدر خوب شناخته بودند که فقط در راه رضای خدا اطعام کردند. لذا اگر ما می خواهیم در این شبها بهره ببریم باید معرفت داشته باشیم. تحصیل علم حتی در شب قدر از همه عبادات و دعاها برتر و بالاتر ذکر شده چون علم مقدمه رسیدن به معرفت الهی است . خدا به پیغمبرش هم در قرآن وقتی می خواهد بگوید چیزی از من بخواه نمی گوید پول بخواه، مقام بخواه ، منصب بخواه، جاه بخواه، ثروت بخواه ! می فرماید قل رب زدنی علما (بگو پروردگارا من را از جهت علم زیاد فرما)
والسلام علیکم ورحمة الله و برکاته